Najpewniejszym sposobem, aby sprawdzić próbę złota w biżuterii, jest badanie u jubilera lub rzeczoznawcy, najlepiej przy użyciu spektrometru XRF. Domowe metody, takie jak oględziny, magnes czy pomiar gęstości, pozwalają jedynie wstępnie ocenić wyrób i nie potwierdzają autentyczności w 100%.
Brak oznaczenia nie musi od razu oznaczać podróbki. W polskich przepisach wyjątek dotyczący cechowania obejmuje między innymi złote wyroby o masie nieprzekraczającej 1 g. Jeśli jednak większa biżuteria nie ma czytelnej cechy probierczej, potraktuj to jako powód do dodatkowej weryfikacji.
Gdzie szukać cechy probierczej?
Najpierw obejrzyj biżuterię przy dobrym świetle, najlepiej z użyciem lupy. W pierścionkach i obrączkach oznaczenie zwykle znajduje się po wewnętrznej stronie obręczy. W łańcuszkach, bransoletkach i naszyjnikach należy sprawdzić okolice zapięcia lub niewielką blaszkę przy ogniwie. W kolczykach cecha może być umieszczona na sztyfcie albo zapięciu.
Liczba określa zawartość czystego złota w 1000 częściach stopu. Na przykład próba 585 oznacza 58,5% złota, a pozostałą część stanowią inne metale, które wpływają na kolor, twardość i trwałość wyrobu. Sama liczba nie zawsze jest jednak pełną urzędową cechą probierczą. Wzory takich cech i zasady znakowania publikuje Główny Urząd Miar.
| Próba metryczna | Oznaczenie karatowe | Zawartość złota |
|---|---|---|
| 999 | 24K | 99,9% |
| 750 | 18K | 75,0% |
| 585 | 14K | 58,5% |
| 333 | 8K | 33,3% |
System karatowy zakłada, że czyste złoto ma 24 karaty. Próba 14K odpowiada więc mniej więcej 14 częściom złota na 24 części stopu. Oznaczenie może być nieczytelne, starte albo niezgodne z rzeczywistym składem, dlatego sam stempel nie zastępuje badania, szczególnie gdy biżuteria ma dużą wartość.
Jak samodzielnie wstępnie sprawdzić złoto?
Domowa diagnostyka ma sens jako selekcja podejrzanych wyrobów, ale nie jako ostateczny dowód. Bezpieczne metody, które możesz zastosować bez niszczenia biżuterii, obejmują:
- Test magnesu – złoto jest diamagnetykiem, więc nie powinno być wyraźnie przyciągane przez magnes. Silna reakcja może wskazywać na obecność żelaza, niklu lub innego metalu. Brak reakcji nie potwierdza jednak złota, ponieważ niektóre podróbki wykorzystują materiały o słabej reakcji magnetycznej, między innymi wolfram, który jest paramagnetykiem.
- Oględziny powierzchni – sprawdź przetarcia, rysy i krawędzie. Jeśli pod żółtą warstwą pojawia się szary, czerwony lub miedziany metal, wyrób może być jedynie pozłacany.
- Obserwacja nalotu – zielonkawa patyna może wskazywać na mosiądz, a niebieskawy nalot pojawiający się po kontakcie z potem bywa charakterystyczny dla tombaku, czyli stopu miedzi i cynku imitującego złoto.
- Test ceramiczny – przeciągnięcie wyrobu po nieszkliwionej ceramice może pozostawić smugę. Wynik jest jednak obarczony błędem, a sama metoda może porysować biżuterię, dlatego nie stosuj jej na cennych lub delikatnych elementach.
- Pomiar gęstości – Test Archimedesa polega na porównaniu masy wyrobu z objętością wypartej wody. Czyste złoto ma gęstość około 19,3 g/cm³, ale biżuteria jest stopem, może zawierać kamienie, puste przestrzenie lub lutowane elementy. Z tego powodu wynik nie pozwala pewnie określić próby.
Nie pocieraj biżuterii ostrymi przedmiotami i nie wykonuj testów na widocznej powierzchni. Szczególną ostrożność zachowaj przy wyrobach z kamieniami, powłoką rodu lub delikatnym wykończeniem.
Dlaczego nie należy używać kwasów w domu?
Nie stosuj kwasu azotowego ani innych cieczy probierczych bez przygotowania i zabezpieczeń. Są to substancje żrące, które mogą powodować oparzenia skóry i oczu, uszkodzenia biżuterii oraz niebezpieczne narażenie na opary. Wynik domowego testu chemicznego również może być błędny, zwłaszcza gdy przedmiot jest powlekany, lutowany albo wykonany z kilku różnych stopów.
Kiedy oddać biżuterię do jubilera?
Wizyta u specjalisty jest rozsądnym wyborem, gdy cecha jest nieczytelna, wyrób nie ma oznaczenia, testy dają sprzeczne wyniki albo biżuteria ma wysoką wartość. Profesjonalne badanie pozwala określić nie tylko, czy przedmiot zawiera złoto, lecz także jaki jest skład stopu i czy odpowiada deklarowanej próbie.
Weryfikacja u jubilera zwykle przebiega w kilku etapach:
- Specjalista ogląda wyrób, sprawdza oznaczenia, konstrukcję, przetarcia i ewentualne miejsca lutowania.
- W razie potrzeby wykonuje badanie przy użyciu kamienia probierczego i cieczy probierczych, zachowując kontrolę nad miejscem oraz sposobem badania.
- Przy wartościowej lub złożonej biżuterii może zastosować spektrometr XRF, który analizuje skład pierwiastkowy metalu bez ingerencji w wyrób.
- Na podstawie badania jubiler wyjaśnia, czy skład odpowiada deklarowanej próbie i czy potrzebna jest dodatkowa opinia lub dokumentacja.
Spektrometr XRF jest szczególnie przydatny, ponieważ pozwala szybko zbadać skład powierzchni bez nacinania biżuterii. Wynik także powinien być interpretowany przez osobę, która zna ograniczenia metody, ponieważ pomiar powierzchni nie zawsze ujawnia materiał znajdujący się głębiej.
Domowy test może podpowiedzieć, że z biżuterią jest coś nie w porządku, ale nie daje podstaw do pewnego określenia próby. Gdy oznaczenie jest nieczytelne lub wyrób ma dla Ciebie istotną wartość, najbezpieczniejszym następnym krokiem jest profesjonalne badanie u jubilera.
