Srebro w skali przemysłowej, szczególnie w Polsce, nie jest zwykle wydobywane jako samodzielny surowiec. Odzyskuje się je głównie jako produkt uboczny wydobycia i rafinacji miedzi. W rudzie występuje razem z innymi metalami, między innymi ołowiem, cynkiem i złotem. Dlatego jego droga do postaci czystego metalu prowadzi przez kopalnię miedzi, zakład wzbogacania rudy oraz hutę.
Dlaczego nie ma kopalń czystego srebra?
W naturze srebro rzadko występuje w postaci rodzimego, czystego metalu. Znacznie częściej znajduje się w minerałach towarzyszących rudom miedzi, ołowiu i cynku. Z tego powodu kopalnia może być nazywana kopalnią srebra ze względu na ilość odzyskiwanego metalu, choć jej podstawowym surowcem jest ruda innego pierwiastka.
W Polsce najważniejszym przykładem jest KGHM. Srebro nie jest tam oddzielane bezpośrednio pod ziemią. Najpierw wydobywa się rudę miedzi, a następnie poddaje ją obróbce i procesom hutniczym. Dopiero podczas rafinacji miedzi srebro zostaje skoncentrowane w materiale, z którego można je wydzielić.
Jak ruda trafia z kopalni do huty?
Proces zaczyna się w kopalni, gdzie urobek zawierający minerały miedzi oraz niewielkie ilości srebra jest transportowany do zakładu przeróbczego. W uproszczeniu kolejne etapy wyglądają następująco:
- Wydobycie rudy – urobek jest pobierany z podziemnych wyrobisk i transportowany na powierzchnię.
- Kruszenie i mielenie – duże fragmenty skały zostają rozdrobnione, aby uwolnić ziarna minerałów miedzi.
- Flotacja – w zawiesinie wodnej oddziela się minerały zawierające miedź od skały płonnej. Powstaje koncentrat miedzi, w którym pozostaje także towarzyszące mu srebro.
Flotacja nie służy więc do uzyskania czystego srebra. Jej zadaniem jest zwiększenie zawartości użytecznych minerałów w materiale kierowanym do huty. Srebro „podróżuje” dalej razem z koncentratem miedzi, a jego właściwe wydzielenie następuje na późniejszym etapie.
Jak srebro wyodrębnia się z miedzi?
W hucie koncentrat jest poddawany procesom pirometalurgicznym, podczas których powstaje surowa miedź. Następnie trafia ona do elektrorafinacji. To proces elektrolityczny, którego celem jest uzyskanie miedzi o wysokiej czystości.
W komorach elektrolitycznych surowa miedź pełni funkcję anody. Pod wpływem prądu miedź przechodzi do elektrolitu, a później osadza się na katodach. Metale szlachetne, w tym srebro i złoto, nie rozpuszczają się w taki sam sposób jak miedź. Opadają na dno komór w postaci ciężkiego osadu.
Ten osad nazywa się szlamem anodowym. Bywa określany także jako „czarne błoto”, choć jest mieszaniną różnych substancji, a nie zwykłym odpadem. Zawiera skoncentrowane metale szlachetne oraz inne składniki, które trzeba od siebie oddzielić.
Szlam trafia do wyspecjalizowanych instalacji, takich jak Wydział Metali Szlachetnych w Hucie Miedzi Głogów. Tam jest poddawany kolejnym etapom obróbki chemicznej i metalurgicznej. Ich celem jest rozdzielenie srebra od złota, selenu, pozostałości miedzi i innych składników. Po oczyszczeniu srebro przyjmuje postać metalu o wysokiej czystości.
To właśnie dlatego stwierdzenie, że srebro jest „wydobywane” przez KGHM, wymaga doprecyzowania. Jego źródłem jest ruda wydobywana w kopalni, ale samo wyodrębnienie kruszcu odbywa się przede wszystkim w hucie, podczas przerobu szlamów anodowych. Zaawansowane instalacje metalurgiczne sprawiają, że KGHM należy do światowej czołówki producentów srebra.
W jakiej postaci srebro trafia do odbiorców?
Po rafinacji metal może zostać przygotowany w różnych formach. Dwie najważniejsze przedstawia poniższe zestawienie:
| Forma | Charakterystyka | Główne przeznaczenie |
|---|---|---|
| Granulat | Drobne porcje metalu, wygodne do odmierzania i przetapiania | Przemysł, jubilerstwo oraz produkcja stopów |
| Sztabki lub gąski | Większe, odlane bryły srebra o określonej masie i czystości | Instytucje finansowe, obrót hurtowy i inwestycje |
Forma produktu zależy od wymagań odbiorcy. Granulat ułatwia wykorzystanie srebra w procesach produkcyjnych, natomiast sztabki są wygodniejsze w obrocie metalem o określonych parametrach.
Do czego wykorzystuje się srebro?
Wysoka przewodność elektryczna i cieplna, podatność na obróbkę oraz właściwości przeciwdrobnoustrojowe sprawiają, że srebro znajduje zastosowanie w wielu branżach:
- elektronice i elektrotechnice, gdzie wykorzystuje się jego bardzo dobrą przewodność;
- medycynie, między innymi w wybranych materiałach i powłokach o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych;
- jubilerstwie, do produkcji biżuterii, ozdób i stopów;
- inwestycjach oraz obrocie surowcami w postaci sztabek.
Ścieżkę od rudy do gotowego metalu można więc streścić w jednym zdaniu: srebro wydobywa się razem z rudą miedzi, koncentruje w procesie hutniczym, a następnie odzyskuje ze szlamu anodowego powstającego podczas elektrorafinacji miedzi.
