Nazwa „karat” pochodzi od nasion szarańczynu strąkowego (Ceratonia siliqua), znanego też jako karob lub chleb świętojański. Dawniej używano ich na Bliskim Wschodzie jako naturalnych odważników do ważenia kamieni szlachetnych. Dziś 1 karat metryczny oznacza dokładnie 0,2 g, czyli 200 mg.
Dlaczego nasiona karobu stały się odważnikami?
Szarańczyn strąkowy rośnie w rejonie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie. Jego nasiona są niewielkie, twarde i dość podobne do siebie pod względem wielkości. Z tego powodu przez wieki uważano, że każde waży niemal tyle samo, około 0,2 g. Kupcy wykorzystywali je więc do ważenia drogocennych kamieni i złota, gdy nie dysponowali precyzyjnymi wagami.
To przekonanie okazało się jednak uproszczeniem. Współczesne badania botaniczne pokazują, że masa nasion karobu różni się między poszczególnymi okazami podobnie jak masa nasion innych roślin. Nie były więc idealnie powtarzalnymi odważnikami, choć ich jednolity wygląd i względnie niewielkie różnice ułatwiały handel.
Z czasem nazwa nasion zaczęła oznaczać także małą jednostkę masy. Współczesny karat metryczny został ujednolicony jako 0,2 g. W jubilerstwie określa masę diamentów i innych kamieni szlachetnych, a nie ich średnicę ani objętość. Dwa kamienie o tej samej masie mogą wyglądać inaczej, jeśli mają odmienne proporcje lub szlif.
Jak ewoluowało słowo „karat”?
Historia terminu prowadzi przez kilka języków, które zachowały związek z nazwą owocu i nasion karobu:
- Greckie kerátion – oznaczało owoc szarańczynu.
- Arabskie qīrāṭ – odnosiło się do małej jednostki lub odważnika.
- Francuskie carat – forma, która rozpowszechniła się w europejskim języku jubilerskim.
- Polskie „karat” – współczesna forma używana do określania masy kamieni oraz zawartości złota w stopie.
W przypadku kamieni szlachetnych karat oznacza masę. W odniesieniu do złota ma inne znaczenie – wskazuje proporcję czystego kruszcu w stopie. Złoto 24-karatowe jest uznawane za czyste, natomiast 18-karatowe zawiera 18 części złota na 24 części stopu. Wspólna jest nazwa, ale nie sposób pomiaru.
Dzisiejszy karat zachował więc ślad dawnego handlu, w którym małe nasiona rośliny stały się punktem odniesienia dla cennych materiałów. Choć karob nie waży idealnie tyle samo w każdym ziarnie, to właśnie jego nazwa przetrwała w światowym języku jubilerskim.
