Test kwasem na złoto polega na wykonaniu narysu na kamieniu probierczym, naniesieniu cieczy probierczej oraz porównaniu reakcji ze śladem wykonanym iglicą o znanej próbie. To metoda inwazyjna, ponieważ wymaga potarcia przedmiotu o kamień, a używane odczynniki są żrące. Nie stosuj jej na monetach w stanie menniczym, antykach ani cennej biżuterii z kamieniami.
Na czym polega test kwasowy?
Badany wyrób przeciąga się po gładkim kamieniu probierczym, aby pozostawić na nim ślad metalu, czyli narys. Obok wykonuje się podobny ślad iglicą wzorcową o określonej próbie, na przykład 333, 585 albo 750. Ten sam odczynnik nanosi się na oba narysy, a następnie porównuje ich zachowanie.
Test nie sprawdza wyłącznie koloru powierzchni. Reakcja dotyczy metalu pozostawionego na kamieniu, dlatego wynik jest bardziej miarodajny niż zwykła obserwacja biżuterii. Nadal nie daje jednak pełnej pewności przy grubym złoceniu lub przedmiotach z rdzeniem wykonanym z innego metalu.
Bezpieczeństwo pracy z cieczami probierczymi
Ciecze probiercze mogą zawierać żrące kwasy i powodować poważne oparzenia skóry oraz oczu. Niektóre reakcje mogą również uwalniać drażniące opary. Z tego powodu test najlepiej zlecić jubilerowi lub rzeczoznawcy, szczególnie gdy przedmiot ma wysoką wartość.
Jeśli mimo wszystko pracujesz z gotowym zestawem probierczym, przygotuj następujące zabezpieczenia:
- Rękawice odporne na działanie substancji chemicznych, na przykład nitrylowe.
- Szczelnie przylegające okulary ochronne albo osłonę twarzy.
- Dobrze wentylowane miejsce pracy, z dala od dzieci, zwierząt i żywności.
- Stabilną, odporną chemicznie powierzchnię oraz zamknięte pojemniki na odczynniki.
Nie mieszaj cieczy, nie przelewaj ich do nieopisanych naczyń i nie dotykaj aplikatora mokrymi rękawicami. W razie kontaktu ze skórą natychmiast płucz miejsce dużą ilością bieżącej wody przez co najmniej 15–20 minut i zdejmij skażoną odzież. Przy kontakcie z oczami płucz je przez 15–20 minut, unosząc powieki, a następnie skorzystaj z pomocy medycznej. Do lekarza zabierz nazwę odczynnika lub jego kartę charakterystyki.
Czego potrzebujesz do testu?
Do porównawczego testu złota potrzebny jest zestaw obejmujący:
- Kamień probierczy, zwykle wykonany z ciemnego, gładkiego lidytu.
- Ciecze probiercze przeznaczone dla przewidywanych prób złota.
- Iglice wzorcowe, na przykład dla prób 333, 585 i 750.
- Pęsetę, bibułę oraz wodę do oczyszczenia kamienia po zakończeniu pracy.
Odczynnik dobiera się do badanej próby. Próba 585 oznacza 58,5% złota w stopie, a próba 750 – 75%. Nie należy utożsamiać numeru buteleczki z uniwersalnym oznaczeniem obowiązującym w każdym zestawie. Zawsze sprawdź instrukcję producenta, ponieważ skład i oznaczenia cieczy mogą się różnić.
Jak wykonać test kwasem krok po kroku?
Przed rozpoczęciem obejrzyj wyrób i znajdź miejsce mniej widoczne. Zarysowanie kamienia nie powinno być traktowane jako całkowicie obojętne dla przedmiotu, zwłaszcza gdy ma on wartość kolekcjonerską.
- Oczyść i osusz kamień probierczy oraz badaną powierzchnię. Tłuszcz, brud i pozostałości poprzednich testów mogą zmienić wynik.
- Przeciągnij badaną częścią wyrobu po kamieniu, wykonując wyraźny, jednolity narys. Nie pocieraj elementu z kamieniem ozdobnym ani powierzchni, której nie wolno zarysować.
- Obok wykonaj narys iglicą wzorcową o próbie odpowiadającej oznaczeniu lub wstępnej ocenie wyrobu. Oba ślady powinny mieć podobną długość i grubość.
- Nanieś niewielką kroplę właściwej cieczy na narys badanego przedmiotu, a następnie podobną kroplę na narys wzorcowy. Nie pozwól, aby krople się połączyły.
- Obserwuj rozpuszczanie, zmianę koloru, ciemnienie, musowanie albo utrzymanie śladu. Porównuj nie tylko samą reakcję, lecz także jej szybkość i intensywność.
- Po zakończeniu usuń pozostałości odczynnika zgodnie z instrukcją zestawu i dokładnie oczyść kamień. Nie wylewaj chemikaliów do przypadkowych naczyń ani nie łącz ich z innymi substancjami.
Najważniejszym elementem procedury jest porównanie z iglicą wzorcową. Sam fakt, że ślad nie zniknął, nie potwierdza jeszcze konkretnej próby. Jeśli narys z przedmiotu reaguje szybciej niż wzorzec 585, badany stop może mieć niższą próbę. Jeśli pozostaje wyraźniejszy, próba może być wyższa, ale taki wniosek wymaga sprawdzenia kolejnym wzorcem.
Jak odczytać reakcję cieczy?
Wynik trzeba interpretować razem z rodzajem użytego odczynnika, próbą iglicy i jakością obu narysów. Poniższe zestawienie ma charakter orientacyjny, nie zastępuje oznaczenia probierczego ani profesjonalnej analizy.
| Reakcja | Interpretacja | Co sprawdzić |
|---|---|---|
| Ślad pozostaje wyraźny i reaguje podobnie jak wzorzec | Próba może odpowiadać próbie iglicy | Powtórz porównanie z inną iglicą, jeśli wynik ma znaczenie finansowe |
| Ślad szybko znika, rozmazuje się lub intensywnie zmienia kolor | Możliwa niższa próba albo metal nieszlachetny | Sprawdź, czy użyto właściwego odczynnika i czystego kamienia |
| Pojawia się zielony lub niebieskozielony osad | Możliwa obecność miedzi lub innych metali nieszlachetnych | Nie traktuj wyniku jako rozstrzygającego bez badania specjalistycznego |
Brak widocznej reakcji oznacza odporność śladu na konkretny odczynnik, a nie automatycznie autentyczność całego wyrobu. Warstwa złota może maskować materiał znajdujący się pod spodem. Dotyczy to także białego złota pokrytego rodem, którego powierzchnia może utrudniać ocenę stopu.
Kiedy zrezygnować z testu?
Test kwasowy nie jest dobrym wyborem, gdy ryzyko uszkodzenia przewyższa wartość informacji. Zrezygnuj z niego w przypadku:
- Biżuterii platerowanej, jeśli nie można bezpiecznie ocenić całego przekroju materiału.
- Przedmiotów z perłami, koralem, bursztynem lub delikatnymi kamieniami szlachetnymi.
- Antyków, pamiątek rodzinnych i wyrobów o wartości historycznej.
- Monet w stanie menniczym oraz sztabek, których powierzchnia i opakowanie powinny pozostać nienaruszone.
- Przedmiotów o dużej wartości, gdy wynik może wpłynąć na decyzję o zakupie lub sprzedaży.
W takich sytuacjach lepszym rozwiązaniem jest jubiler, rzeczoznawca albo punkt dysponujący spektrometrem XRF. Analiza XRF pozwala zbadać skład pierwiastkowy powierzchni bez wykonywania narysu, choć przy podejrzeniu wewnętrznego rdzenia z innego metalu może być potrzebna dodatkowa metoda.
Przed testem sprawdź, czy przedmiot można zarysować, używasz właściwego odczynnika i masz iglicę wzorcową. Jeśli nie masz pewności co do któregokolwiek z tych elementów, nie wykonuj próby samodzielnie. Profesjonalna weryfikacja jest bezpieczniejsza dla przedmiotu i bardziej wiarygodna finansowo.
Test kwasowy wykorzystuje substancje żrące i może trwale uszkodzić badany przedmiot. Przed użyciem odczynników zapoznaj się z ich etykietą oraz kartą charakterystyki. W przypadku kontaktu z kwasem ze skórą lub oczami natychmiast płucz miejsce wodą i skontaktuj się z pomocą medyczną.
