Największym diamentem znalezionym w historii jest Cullinan. Surowy kamień ważył 3106 karatów, czyli około 621 gramów. Nie istnieje już jako jedna bryła – został podzielony na 105 mniejszych kamieni, w tym dziewięć dużych brylantów.
Odkrycie Cullinana
Cullinan został znaleziony 26 stycznia 1905 roku w kopalni Premier nr 2, niedaleko Pretorii w ówczesnym Transwalu, na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Odkrywcą był Frederick Wells, zarządca kopalni. Kamień otrzymał nazwę na cześć Thomasa Cullinana, właściciela przedsiębiorstwa wydobywczego.
Surowy kryształ miał niebieskobiały odcień i nieregularny kształt. Gładkie powierzchnie na części ścian wskazywały, że prawdopodobnie był fragmentem większego kryształu, który rozpadł się wcześniej pod wpływem sił natury.
Najważniejsze parametry znaleziska przedstawiały się następująco:
- Data odkrycia – 26 stycznia 1905 roku.
- Miejsce – kopalnia Premier nr 2 w Cullinan, RPA.
- Odkrywca – Frederick Wells.
- Waga – 3106 karatów, czyli około 621 gramów.
- Wymiary – około 10,1 × 6,4 × 5,9 cm.

Po znalezieniu Cullinan pokazano publicznie w Johannesburgu. Później kamień trafił do Wielkiej Brytanii, gdzie przez pewien czas próbowano znaleźć nabywcę. Ostatecznie rząd Transwalu kupił go za 150 tysięcy funtów i 9 listopada 1907 roku podarował królowi Edwardowi VII z okazji jego 66. urodzin.
Dlaczego Cullinan został podzielony?
Tak duży kryształ nie nadawał się do wykorzystania w jednej oprawie. Analiza ujawniła także naturalne płaszczyzny łupliwości i inkluzje, które trzeba było uwzględnić, aby ograniczyć ryzyko zniszczenia kamienia. Król Edward VII zlecił podział i oszlifowanie Cullinana firmie Josepha Asschera z Amsterdamu.
Transportowi towarzyszyła specjalnie przygotowana mistyfikacja. Brytyjska marynarka wojenna eskortowała statek z rzekomym cennym ładunkiem, podczas gdy prawdziwy Cullinan został wysłany zwykłą przesyłką pocztową w niepozornym pudełku. Fortel miał odwrócić uwagę potencjalnych złodziei.
Joseph Asscher przez kilka dni badał kryształ i przygotowywał nacięcia. Pierwsza próba rozłupania zakończyła się pęknięciem narzędzia. Przy kolejnym uderzeniu kamień podzielił się zgodnie z planem. Późniejsze cięcie i szlifowanie zajęły około ośmiu miesięcy.
Z surowego Cullinana powstało 105 kamieni – dziewięć dużych brylantów oraz 96 mniejszych kamieni i fragmentów. Największe części otrzymały numery od I do IX. To właśnie dlatego trzeba rozróżniać Cullinana jako surowy diament od Cullinana I czy II, czyli osobnych, oszlifowanych kamieni.
Najważniejsze części Cullinana
Dziewięć głównych brylantów zachowało nazwę Cullinana z numerem rzymskim. Ich masy i obecne lub historyczne przeznaczenie przedstawia tabela:
| Nazwa | Masa (karaty) | Przeznaczenie |
|---|---|---|
| Cullinan I | 530,2 | Berło królewskie z krzyżem, Tower of London |
| Cullinan II | 317,4 | Korona państwowa, Tower of London |
| Cullinan III | 94,4 | Korona królowej Marii |
| Cullinan IV | 63,6 | Korona królowej Marii |
| Cullinan V | 18,8 | Brosza królewska |
| Cullinan VI | 11,5 | Naszyjnik królewski |
| Cullinan VII | 8,8 | Wisior królewski |
| Cullinan VIII | 6,8 | Wisior królewski |
| Cullinan IX | 4,39 | Pierścień królowej Marii |

Cullinan I, nazywany Wielką Gwiazdą Afryki, pozostaje największym bezbarwnym oszlifowanym diamentem. Nie jest jednak największym oszlifowanym diamentem w ogóle, ponieważ pod względem masy przewyższa go brązowy Golden Jubilee. Cullinan zachowuje rekord w innej kategorii – jako największy historyczny surowy diament znaleziony w ziemi.
Gdzie można zobaczyć części Cullinana?
Cullinan I i Cullinan II są częścią brytyjskich klejnotów koronnych. Osadzono je odpowiednio w królewskim berle oraz w koronie państwowej. Najsłynniejsze fragmenty można oglądać w Tower of London, gdzie przechowywana jest kolekcja brytyjskich insygniów koronnych.
Cullinan nie istnieje więc dziś jako pojedynczy kamień. Jego historyczne znaczenie przetrwało w dziewięciu dużych brylantach i mniejszych fragmentach rozproszonych między kolekcjami królewskimi. Mimo podziału pozostaje największym surowym diamentem znalezionym w historii.